ميكردند ، سايرين آن را مشروع دانسته ، و اجازهء چنين رفتارى را نسبت بما ميدادند ؟ يا اگر مجمع اتفاق ملل و تمام اين هياهو بىاصل بوده ، انگليس موفق ببلعيدن ايران هم ميشد ننگ آن به قدر امروز بود ؟ . ميگوئيد : « قسمتى از اين حقايق ، مربوط بسياست گذشتهء ايران در مدت امتداد جنگ بود كه سعى و كوشش نمايندگان دولت را در كنفرانس صلح ، دچار موانع و و اشكالات كرده ، بالاخره با تمام مشكلات و ملاحظات فوق ، موفقيت به اين قراردادها حاصل گرديد . » سياست ايران در مدت جنگ‌هاى بين المللى ، بيطرفى بود و اين سياست را تا آخر هم حفظ نمود . دول بيطرف در اين جنگ باز هم بودند . يونان و هلند و دانمارك و سويس اسپانيا و سوئد و نروژ در اروپا بيطرفى اختيار كردند ، بدون اينكه بعد از ختم جنگ گرفتار عتاب و بهانه‌جوئى فاتحين و مجبور به عقد چنين قراردادها بشوند . راجع بشركت انفرادى بعضى از ايرانيها ، در جنگ بر ضد متفقين ، نيز در جاى خود تشريح كرده‌ايم ، كه اين اقدام بالمره شخصى و ربطى بدولت نداشته ، و در تاريخ بين المللى نظاير بسيار دارد ، و هيچوقت حساب اين قبيل حسيات شخصى افراد را با دولت متبوعهء آنها وانمىبندند . موانع و اشكالات نمايندگان ايران در كنفرانس صلح ، از سياست گذشتهء ايران نبود . بلكه سبب عمدهء عدم پيشرفت كار آنها ، عدم مساعدتهاى شما با آنها بود . گذشته از اين ، با اينكه شما در اينجا بقول خودتان ، كمى بعد از متاركهء جنگ با اولياى دولت انگلستان مشغول مذاكرهء شرايط قرارداد تسليم ايران شده بوديد ، ميخواستيد انگليسها چه اهميتى بنمايندگان ما در كنفرانس صلح بدهند ، تا مطالب آنها در اين انجمن بين المللى بحسن قبول تلقى شود ؟ فرستادن اين نمايندگان كه فقط براى حفظ ظاهر روانه كرده بوديد ، و از طرف مركز هيچگونه تعليمات براى آنها نفرستاده ، و حتى جواب استعلامات آنها را هم نميداديد و از طرف ديگر ، انگليسها و شايد بعضى از متفقين ديگر هم از ساختگى بودن اين مأموريت مسبوق بودند ، توقع داشتيد چه اثرى بكند ، و چه پيشرفتى براى اينطور نمايندگان ظاهرى در كنفرانس حاصل شود ؟ شاهد مدعا ابلاغيه‌ايست كه در تاريخ نوزدهم سنبلهء 1298 از طرف سفارت امريكا در اين شهر منتشر شده است . اگرچه نظر بدستور هتاكى كه به سيد مدير رعد ، در تنقيد اين ابلاغيه داده‌ايد ، البته مضامين آن را اجمالا در نظر داريد . معهذا ما محض تذكر بدرج اين ابلاغيه مبادرت ميورزيم . تهران 19 سپتامبر 1919 نظر باينكه جريدهء رعد در طى يك مقالهء اساسى ، مورخهء 19 اوت ، وضعيت پرزيدانت ويلسن و هيئت نمايندگان امريكا را در كنفرانس صلح نسبت بايران سوء تعبير نموده ، و خارج از لون حقيقت جلوه داده است در اينموقع مقتضى شمردم كه براى رفع اشتباه ، متن ابلاغيهء حكومت اتازونى را كه اكنون از واشنگتن رسيده است ذيلا به اطلاع عامه برسانم .